کد یادداشت: 155 - تاریخ درج: 1394/11/30

پدیده مهاجرت نخبگان راهکارهای حل بحران:

آنچه مسلم است نه قانونی برای بازداشتن استعدادهای درخشان از جلای وطن وجود دارد و نه می توان چنین قانونی را که مغایر با حق آزادی انتخاب محل سکونت است در مورد آنها، وضع کرد.
، امروزه سه راهکار برای مسئله مهاجرت نخبگان در نظر گرفته شده است:
1) پیشگیری
2) گزینه بازگشت
3) گزینه استفاده از مهاجران

پدیده مهاجرت نخبگان
راهکارهای حل بحران:
آنچه مسلم است نه قانونی برای بازداشتن استعدادهای درخشان از جلای وطن وجود دارد و نه می توان چنین قانونی را که مغایر با حق آزادی انتخاب محل سکونت است در مورد آنها، وضع کرد.
، امروزه سه راهکار برای مسئله مهاجرت نخبگان در نظر گرفته شده است:
  1. پیشگیری
  2. گزینه بازگشت
  3. گزینه استفاده از مهاجران 
پیشگیری:
پیشگیری شامل آن بخش از اقداماتی می شود که باید برای حفظ و نگهداری نخبگان صورت گیرد تا از تمایل آنها به مهاجرت کاسته شود. این اقدامات می تواند از تدابیر ساده تا تصمیمات   پیچیده را در بر گیرد مثل:
  • بالا بردن سطح دستمزدها برای متخصصین
  • ایجاد موقعیتهای بهتر برای کار و فعالیت متخصصان
  • تقویت و گسترش دوره های تحصیلات تکمیلی
  • قدرشاسی از نخبگان و سر آمدان
  • مهیا کردن فرصتهای جنب و جوش و پیشرفت برای آنها
  • حمایت هر چه بیشتر از جوانان با استعداد به ویژه اقشار کم درآمد
  • بالا بردن جایگاه علم و عالم
  • افزایش اعتبارات بخش آموزش و تحقیقات
  • توسعه سیاست آموزش عالی از لحاظ کمی و کیفی
  • هدایت سیاست آموزشی در جهاتی که بیشترین شمار دانش آموختگان،‌ جذب بازار کار شوند
  • ایجاد مراکز تحقیق و مطالعه در رشته های مختلف علوم و فنون
  • ایجاد مراکز کاریابی برای فارغ التحصیلان به طوری که حتی قبل از فارغ التحصیل شدن نیز بتوانند با این مراکز در تعامل باشند.
  • رعایت احترام و شئون نخبگان به طوری که قانع شوند که در کشور خودشان علی رغم بسیاری از مشکلات بیش از جای دیگر تاثیر گذار هستند و همین احساس موثر بودن خود مانعی برای مهاجرت تعداد زیادی از آنهاست.
  • رعایت شایسته گزینی و نخبه گزینی در انتخاب مدیران و به ویژه مدیران  آموزشی و تحقیقاتی
  • تامین معیشت نخبگان به طوری که دغدغه معشیت، آنان را وادار به خروج از کشور نکند
  • فراهم کردن اسباب دلگرمی نخبگان. تجربه برخی از کشورها، نشان می دهد اگر آنها دلگرم باشند حتی در نبود امکانات می توان با استفاده از استعداد آنها، بهترین امکانات را فراهم کرد.
  • تلاش به منظور ایجاد رابطه مثبت بین سواد و دارایی و سواد و منزلت اجتماعی در نظام اداری و مالی کشور
  • جهت گیری نظام تبلیغاتی کشور به خصوص رسانه های جمی به سوی تکریم دانشمندان
  • جلوگیری از سیاسی شدن بیش از حد محیطهای علمی و ایجاد تشنج در آنها
  • تقویت حس میهن دوستی و علایق ملی در نوجوانان و جوانان از طریق آموزه های مناسب و جذاب
  • و بسیاری از اقدامات کوچک و بزرگ دیگر که به نحوی موجبات دلگرمی نخبگان را فراهم کند تا اقامت در داخل کشور را بر مهاجرت ترجیح دهند
اگر چه برخی، توصیه هایی هم مبنی بر محدود کردن خروج متخصصان از کشور دارند، اما همانطور که ملاحظه شد ما در راهکارهای ارائه شده بالا به آن اشاره ای نکردیم، چرا که معتقدیم، مبارزه مکانیکی با مهاجرت راهکار پذیرفته شده ای نیست و «مهاجرت» را به «فرار» تبدیل می کند.
گزینه بازگشت:
در گزینه بازگشت، هدف نهایی ایجاد زمینه هایی است که امکان بازگشت مهاجران را به موطن خود، فراهم کند. این گزینه که اخیرا در چند کشور تازه صنعتی شده مثل سنگاپور، کره جنوبی، هند و چین، به کار گرفته شده، نسبتا موفقیت آمیز بوده است. در این کشورها برنامه های خاصی از دهه 1980 به اجرا گذاشته شده تا بسیاری از متخصصان به وطن باز گردند و شبکه هایی تدارک دید ه شده تا بازگشت کنندگان به نحو مطلوبی، جایگاه خود را یافته و مثمرثمر واقع شوند. برای عملی کردن این گزینه لازم است که اقدامات زیر انجام گیرد:
  • بورسهای تحصیلات تکمیلی تا حد امکان به کشورهایی اختصاص داده شود که از نظر اجتماعی با کشور استفاده کننده تفاوت زیادی نداشته باشند.
  • برپایی دوره های دکترا و فوق دکترا در رشته های مورد نیاز
  • گسترش همکاریهای علمی و پژوهشی با کشورهای منطقه
  • تأسیس مراکز کاریابی به نحوی که فارغ التحصیلان پس از بازگشت برای یافتن شغل مناسب خود اقدام کنند
  • حل مشکلات مربوط به ادامه تحصیل و خدمت وظیفه عمومی فرزندان دانشجو و   دانش آموز متخصصانی که خواستار بازگشت به وطن هستند
  • تدوین قوانین حمایتی از بازگشت کنندگان و وضع مقررات اجرایی برای تأمین امنیت شغلی و اجتماعی متخصصان
  • کاهش بوروکراسی به ویژه در نهادهای علمی و صنعتی و نهادینه سازی نظام مدیریت مشارکتی
  • نوسازی و تجهیز آزمایشگاهها و ارائه خدمات اطلاع رسانی متناسب با تخصصها و کارآمدی، هماهنگ با تحولات علمی
  • افزایش سرمایه گذاری در بخش علوم و تحقیقات
  • ایجاد تسهیلات لازم از قبیل پرداخت هزینه سفر و تسهیلات گمرکی و دادن وامهای مناسب برای آماده نمودن حداقل وسایل لازم زندگی در شروع کار بازگشت کنندگان
  • وبسیاری از تصمیمات دیگر در سطح کلان اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی که اکثر دولتمردان به خوبی آنها را درک می کنند و نیازی به بیان صریح آنها نیست.
گزینه استفاده از مهاجران:
گزینه استفاده از مهاجران، روشی جدید است و به نظر عملی تر می آید. در این گزینه بازگشت بسیاری از مهاجران، ضعیف و حتی غیر ممکن فرض می شود. بدین معنی که اکثر مهاجران در خارج تثبیت شده اند و مشاغل و درآمدهای مناسب دارند و در شرایطی کار و زندگی می کنند که بسیار بهتر از شرایط همتایان آنها در کشور مادری است.
 

[بازگشت به فهرست]

keywords